สัญญาณเตือนจากจีน! เมื่อ AI เริ่มแย่งงานเริ่มต้นของเด็กจบใหม่กว่า 12.7 ล้านคน

ปีนี้จีนมีบัณฑิตจบใหม่ที่กำลังหางานประมาณ 12.7 ล้านคน ซึ่งเป็นจำนวนสูงสุดเท่าที่เคยมีมาและเพิ่มขึ้นต่อเนื่องมาหลายปี บัณฑิตกลุ่มนี้เผชิญปัญหาซ้อนกันสองชั้น คือตลาดงานที่ล้นอยู่แล้วจากภาวะเศรษฐกิจซบเซาและตำแหน่งงานเริ่มต้นที่หดตัว บวกกับความไม่แน่นอนใหม่จาก AI ที่กำลังปรับโครงสร้างอุตสาหกรรมและเปลี่ยนเกณฑ์การคัดเลือกของฝ่ายบุคคล

เมื่อ AI แย่งงานที่เคยเป็นของบัณฑิตจบใหม่

จิน ซ่างอวี้ วัย 26 ปี กำลังจะจบปริญญาโทด้านผังเมืองจากมหาวิทยาลัยฮ่องกง แต่กลับพบว่า AI กำลังเข้ามาเปลี่ยนวงการที่เธอตั้งใจจะเข้าทำงานไปแล้ว ประกาศรับสมัครงานเต็มไปด้วยตำแหน่งที่ต้องการทักษะ AI ขณะที่งานสายเดิมกลับลดจำนวนลงเรื่อย ๆ งานหลายอย่างที่เคยต้องใช้ทีมงานหลายคนในช่วงเริ่มต้นโปรเจกต์ ตอนนี้ทำได้ด้วยการคลิกเมาส์ไม่กี่ครั้ง

ปรากฏการณ์นี้ไม่ได้เกิดเฉพาะในจีน หลายประเทศทั่วโลกก็เผชิญความกังวลว่างานระดับเริ่มต้นอาจหายไปเช่นกัน แต่นักวิชาการชี้ว่าในจีนความกังวลนี้รุนแรงเป็นพิเศษ เพราะประเทศรับเอา AI มาใช้เร็วมากด้วยแรงหนุนจากรัฐบาลและกระแสความนิยมในสังคม ขณะที่อัตราว่างงานเยาวชนยังสูงต่อเนื่อง

เสียงจากบัณฑิตที่กำลังหางาน

ทำไมรัฐบาลจีนถึงกังวลเป็นพิเศษ

เนื่องจากความชอบธรรมทางการเมืองของผู้นำจีนผูกอยู่กับคำมั่นเรื่องความมั่งคั่ง อัตราว่างงานเยาวชนที่สูงจึงมีความเสี่ยงที่จะกลายเป็นชนวนความไม่พอใจทางสังคม รัฐบาลตอบสนองด้วยการกดดันให้บริษัทหลีกเลี่ยงการเลิกจ้าง มีคำพิพากษาของศาลหลายคดีที่ส่งสัญญาณว่าจะไม่ยอมรับ "การประหยัดต้นทุนจาก AI" เป็นเหตุผลในการเลิกจ้างพนักงาน และเมื่อเดือนมกราคมที่ผ่านมา รัฐบาลประกาศมาตรการสนับสนุนการจ้างงานในอุตสาหกรรมเป้าหมาย

ผลกระทบของ AI และระบบอัตโนมัติในปัจจุบันยังเห็นชัดที่สุดในภาคการผลิตและงานส่งอาหาร ส่วนผลกระทบต่องานสายออฟฟิศเพิ่งเริ่มปรากฏให้เห็น ตามความเห็นของผู้เชี่ยวชาญ

การแข่งขันสะสมวุฒิ

คริสเตียน เหยา อาจารย์อาวุโสจาก Victoria University of Wellington ประเทศนิวซีแลนด์ ผู้ศึกษาการหางานของคนรุ่นใหม่ในจีน ระบุว่า AI มาถึงในจังหวะที่ยากลำบากอยู่แล้ว แม้จะไม่ใช่ต้นตอของปัญหาก็ตาม เขาชี้ว่าแม้ AI จะสร้างโอกาสงานใหม่บางส่วน แต่ส่วนใหญ่เปิดกว้างเฉพาะกลุ่มคนที่มีทักษะ AI อยู่แล้ว ขณะเดียวกันงานสายออฟฟิศระดับจูเนียร์ เช่น งานธุรการ งานวิจัย การวิเคราะห์ขั้นพื้นฐาน และการเขียนโค้ด มีความเสี่ยงถูกแทนที่ด้วยระบบอัตโนมัติมากกว่า

สำหรับจิน ซ่างอวี้ เธอยังคงสมัครงานต่อไปพร้อมกับความหวังว่าความปั่นป่วนของตลาดแรงงานจากผลกระทบของ AI จะคลี่คลายลงในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า

บทวิเคราะห์: เด็กไทยปรับตัวอย่างไร ได้อะไรจากเรื่องนี้

แม้บริบทตลาดแรงงานจีนจะต่างจากไทยหลายอย่าง แต่สัญญาณที่เกิดขึ้นกับบัณฑิตจีนเป็นเหมือน "ตัวอย่างล่วงหน้า" ที่นักเรียนไทยที่กำลังเลือกคณะควรจับตา เพราะปรากฏการณ์เดียวกันกำลังไล่หลังมาทุกประเทศ เพียงแต่จีนเจอเร็วกว่าเนื่องจากรับ AI มาใช้เร็วกว่าที่อื่น

วุฒิสูงอย่างเดียวไม่พอ เมื่อตำแหน่งงานระดับจูเนียร์เริ่มเรียกร้องวุฒิปริญญาโทหรือปริญญาเอก การไล่เรียนต่อให้สูงขึ้นเรื่อย ๆ เพื่อหนี AI อาจไม่ใช่คำตอบเสมอไป สิ่งที่ต่างออกไปจริง ๆ คือทักษะเฉพาะที่ตลาดต้องการ ณ ตอนนั้น ไม่ใช่แค่ใบปริญญา

เลือกงานที่ต้องใช้คนจริง ๆ งานที่ต้องเจรจาต่อรองและปฏิสัมพันธ์แบบพบหน้า ยังเป็นกลุ่มที่ AI ทดแทนได้ยากกว่า สำหรับเด็กไทยที่กำลังเลือกคณะ นี่คือสัญญาณว่าทักษะด้านมนุษยสัมพันธ์ การเจรจา และการตัดสินใจในสถานการณ์ที่ไม่มีสูตรตายตัว จะยังมีมูลค่าต่อไปแม้ AI จะเก่งขึ้นแค่ไหนก็ตาม

ใช้ AI เป็นเครื่องมือ ไม่ใช่รอให้ AI แทนที่ การใช้ AI ช่วยสร้างผลงานหรือพอร์ตโฟลิโอของตัวเองเพื่อสร้างจุดต่าง ดีกว่ามองว่า AI เป็นศัตรูอย่างเดียว การฝึกใช้ AI เป็นเครื่องมือทำงานตั้งแต่ยังเรียนอยู่ อาจเป็นทักษะที่ทำให้บัณฑิตไทยได้เปรียบกว่าคนที่ไม่คุ้นเคยเลย

ที่มา nytimes